Amaliyot haftaligi

1-haftalik

Birinchi haftalikda bajariladigan topshiriqlar

  • Korxona haqida umumiy ma'lumot

    O`zbekistonda ishlab chiqarish kuchlarini yanada rivojlantirish, fan-texnika taraqqiyotini (FTT) jadallashtirish, aholining turmush tarzini yaxshilashga qaratilgan ulkan ijtimoiy-iqtisodiy o`zgarishlar ro`y berdi va ro`y bermoqda. Bunga iqtisodiyotga kiritilgan yangi investitsiyalar va mavjud moddiy-texnika asosini modernizatsiya qilishdan tashqari boshqaruvning demokratik tamoyillarini kuchaytirish, korxona, firma va ularga tenglashtirilgan ishlab chiqarish tuzilmalarining xo`jalik faoliyati bilan bog’liq mustaqillik doirasini kengaytirish, siyosatning iqtisodiyotdan ustunligiga barham berish, inson faoliyatining barcha soha va tarmoqlarida tashabbuskorlik, izlanish va hokazolarning rivojlanishi ham keng imkoniyatlar yaratmoqda.

    Mustaqillik hamda barcha xo`jalik yuritish tizimining bozor munosabatlariga o`tishi iqtisodiyotning asosiy bo`g’ini hisoblanuvchi korxona maqomining sezilarli ravishda o`zgarishiga sabab bo`ldi. Korxonalar endilikda davlatga tegishli bo`lgan paytlardagidan farqli o`laroq mahsulot ishlab chiqarish bo`yicha faoliyatlarini direktiva ko`rsatkichlari asosida emas, balki O`zbekiston Respublikasi “Korxonalar to`g’risida”gi qonuni va bozor talablariga asosan mustaqil ravishda yuritmoqda. Ular o`zlariga kerak bo`lgan ishchi va xodimlar sonini mustaqil belgilash, ishlab chiqarish texnikasi va texnologiyasi, tejamkorlik rejimiga rioya qilish masalalari, zamonaviy marketing va menedjmentni yo`lga qo`yish hamda joriy ishlab chiqarishni rejalashtirish va rivojlanishning zaruriy prognozlarini amalga oshirish imkoniyatlariga ega bo’ldilar.

  • Korxonalar va ularning turlari

    Huquqiy shaxs mavqeiga ega bo‘lgan, mulkchilik huquqi yoki xo‘jalikni to‘la yuritish huquqi bo‘yicha o‘ziga qarashli mol-mulkdan foydalanish asosida mahsulot ishlab chiqaradigan va sotadigan yoki mahsulotni ayirboshlaydigan, ishlarni bajaradigan, xizmat ko‘rsatadigan, mulkchilikning barcha shakllari teng huquqliligi sharoitida amaldagi qonunlarga muvofiq o‘z faoliyatini amalga oshiradigan mustaqil xo‘jalik yurituvchi subyekt korxona hisoblanadi. Ya’ni korxona — yuridik shaxs huquqiga ega boʻlgan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subʼyekt. Mahsulotlar, tovarlar ishlab chiqarish, xizmatlar koʻrsatish, ishlarni bajarish uchun tashkil etiladi. Iqtisodiy faoliyatning xilma-xil turlari bilan shugʻullanadi. Davlat, munitsipial, jamoa, qoʻshma, yakka (oila, xususiy) korxonalar bor Korxona o‘z faoliyati maqsadlarini ro‘yobga chiqarishga o‘z mahsuloti, ishlari va xizmatlariga bo‘lgan ehtiyojlarni qanoatlantirish hamda ana shu asosda mehnat jamoasi a’zolarining ijtimoiy va iqtisodiy manfaatlarini hamda korxona mol-mulki egasining manfaatlarini ta’minlash yo‘li bilan erishadi. Har bir korxonada o‘z faoliyatini amalga oshirish uchun moddiy, mehnat, moliyaviy, energetik va boshqa zaruriy resurslar mavjud bo‘lib, korxona ularga egalik qilish, umumxalq mulkining unga tegishli bo‘lgan qismidan foydalanish va boshqarish huquqiga ega. Ishlab chiqarish korxonalarining asosiy vazifasi aholini turli xalq iste’moli mollariga, maishiy va madaniy xizmatlarga bo‘lgan talabini qondirishdan iboratdir. Ishlab chiqarish korxonasini xarakterlovchi asosiy belgilari uni tashkil etuvchi tarkibiy qismlarning, ishlab chiqarishning texnikaviy birligi va korxonaning iqtisodiy birligidir. Korxonaning ishlab chiqarish texnikaviy birligi deb, uning barcha tarkibiy qismlarining bir-biri bilan ishlab chiqarish jarayonlarida ma’lum ketma-ketligda bajarilishiga ko‘ra bog‘langanligi va bir-birini o‘zaro ta’minlashiga aytiladi. Har bir korxona bir qator tarkibiy qismlar (sex, uchastka)dan iborat. Har bir qism (sex, uchastka) xom ashyoni tayyor mahsulotga aylantirish jarayonining ma’lum vazifalarini bajaradi. Ularning maqsadi ishlab chiqarish dasturini sifatli bajarishga qaratilgandir. Korxonaning iqtisodiy birligi deganda, uni tashkil qiluvchi barcha tarkibiy qismlari korxonaning markazlashgan omboridan sexlarga reja asosida materiallar yetkazib berishni ta’minlashi tushuniladi. Har qanday korxonaning maqsadi uning faoliyati asosida avvaldan o‘ylangan pirovard natijaga erishishdir. Korxona o‘z oldiga ongli ravishda maqsad qo‘yib, fikriy model yarata oladi va obyektiv sharoitlarni hisobga oladi.

    Korxonalar o‘z maqsadlariga erishish uchun ma’lum vazifalarni bajaradilar. Bozor iqtisodiyoti sharoitida bu vazifalar:

    - iste’molchilarning o‘sib kelayotgan talablariga muvofiq yuqori sifatli mahsulotlar yetkazib berish;

    - mehnat unumdorligini uzluksiz ravishda oshirib borish;

    - mahsulot ishlab chiqarish va sotish;

    - rejada belgilangan topshiriqlarni o‘z vaqtida va yuqori darajada bajarish;

    - asosiy ishlab chiqarish fondlaridan unumli foydalanish;

    - aylanma mablag‘lardan foydalanishni yaxshilash;

    - xom ashyo, materiallardan tejamkorlik bilan foydalanish;

    - muntazam ravishda mahsulot tannarxini pasaytirib, korxona rentabelligini oshirishdan iborat;

  • Korxonani turli belgilariga ko'ra tavsiflash mumkin

    - ishlab-chiqarish va texnikaviy munosabatlarda korxona, bu — ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar hajmi va turlari, uiarni tayyorlash texnologiyasiga miqdor va sifat jihatidan mos keluvchi mashinalar va mexanizrnlar tizimi;

    - ijtimoiy munosabatlarda korxona, bu — turli toifadagi va vazifalarni bajaruvchi xodimlardan iborat mehnat jamoasi;

    - tashkiity-huquqiy munosabatlarda korxona yuridik shaxs sifatida faoliyat yuritadi;

    - moliyaviy-iqtisodiy munosabaitarda korxona, bu — tarmoqning mustaqil bo'g'ini sifatida o'zini o'zi moliyalashtiradigan va boshqaradigan bozor suhyekti.

    Iqtisodiy faoliyat turlari bo'yicha yangi tashkil etilgan korxonalar va tashkilotlar soni

    (dehqon va fermer xo'jaliklarisiz, 1 yanvar holatiga ko'ra, birlikda)

    2017 2018 2019 2020 2021
    Jami: 31279 38167 48922 96743 95311
    shu jumladan:
    qishloq, o'rmon
    va baliq xo'jaligi
    3349 5144 5586 7516 15030
  • Test topshiriqlari

    1. Korxona bu — …

       
       
       

    2. Korxonalarining asosiy vazifasini belgilang?